अनियमित पाळी: कारणं आणि डॉक्टरांना कधी भेटावं

मासिक पाळी ही तुमच्या एकूण आरोग्याचा आरसा असते. पाळी लवकर, उशिरा किंवा अजिबात येत नसेल तर काळजी वाटणं साहजिक आहे. दिलासा देणारी गोष्ट म्हणजे, अनियमित पाळीची बहुतेक कारणं योग्य तपासणीने कळतात आणि त्यांवर उपचारही करता येतात.

अनियमित पाळी म्हणजे नेमकं काय, वाकड आणि पिंपरी-चिंचवडमधील स्त्रियांमध्ये आम्हाला वारंवार दिसणारी कारणं कोणती, आणि डॉक्टरांकडे कधी जायला हवं, हे या लेखात सोप्या भाषेत समजून घेऊ.

नॉर्मल मासिक पाळी कशी असते?

एका पाळीच्या पहिल्या दिवसापासून पुढच्या पाळीच्या पहिल्या दिवसापर्यंतचा काळ म्हणजे एक सायकल.

• सायकल साधारण 21 ते 35 दिवसांची असते
• रक्तस्त्राव 2 ते 7 दिवस असतो
• दर महिन्याला सायकलची लांबी साधारण सारखी असते

काही दिवसांचा फरक नॉर्मल आहे. पाळी अगदी 28 दिवसांनीच यायला हवी असं नाही.

पाळी अनियमित असल्याची लक्षणं

• सायकल 21 दिवसांपेक्षा लहान किंवा 35 दिवसांपेक्षा मोठी
• दर महिन्याला सायकलच्या लांबीत मोठा फरक
• तीन महिने किंवा जास्त पाळी न येणं
• दोन पाळ्यांच्या मध्ये रक्तस्त्राव किंवा डाग
• सात दिवसांपेक्षा जास्त पाळी
• मोठ्या गाठींसह खूप जास्त रक्तस्त्राव

अनियमित पाळीची सामान्य कारणं

गर्भधारणा

शारीरिक संबंध येत असतील आणि पाळी उशिरा आली असेल, तर सगळ्यात आधी प्रेग्नन्सी टेस्ट करा.

PCOD आणि PCOS

तरुण स्त्रियांमध्ये अनियमित पाळीचं हे सगळ्यात सामान्य कारण आहे. यात ओव्हरीजमधून दर महिन्याला अंडं बाहेर पडतंच असं नाही, म्हणून पाळी उशिरा किंवा कधीही येते. सोबत वजन वाढणं, पिंपल्स किंवा अंगावर जास्त केस दिसू शकतात. आहाराबद्दल आमचा PCOD डाएट प्लॅन हा लेख वाचा.

थायरॉईड

थायरॉईड कमी असो वा जास्त, दोन्हींचा पाळीवर परिणाम होतो. हायपोथायरॉईडिझममुळे पाळी उशिरा किंवा जास्त येणं, थकवा आणि वजन वाढणं होऊ शकतं.

ताणतणाव आणि जीवनशैली

ऑफिसचे जास्त तास, नाईट शिफ्ट, अपुरी झोप, परीक्षांचा ताण आणि भावनिक ताण यामुळे हार्मोन्स बिघडू शकतात.

वजन आणि व्यायाम

• अचानक वजन वाढणं किंवा कमी होणं
• खूप कमी वजन किंवा क्रॅश डाएट
• पुरेसा आहार न घेता खूप जास्त व्यायाम

प्रोलॅक्टिन वाढणं

प्रोलॅक्टिन हार्मोन वाढलं तर पाळी उशिरा येऊ शकते किंवा थांबू शकते. काही वेळा स्तनांतून दुधासारखा स्त्रावही होतो. साध्या ब्लड टेस्टने हे कळतं.

आयुष्याचे टप्पे

• किशोरवय: पहिली एक-दोन वर्षं पाळी अनियमित असू शकते
• बाळंतपणानंतर आणि स्तनपानात: पाळी परत यायला काही महिने लागू शकतात
• मेनोपॉजच्या आधीची वर्षं: पाळी अनेकदा अनियमित होते

इतर कारणं

• फायब्रॉइड्स, पॉलिप्स किंवा गर्भाशयातील इतर बदल
• काही औषधं आणि हार्मोनल गर्भनिरोधक
• अनियंत्रित डायबेटीस, ॲनिमिया आणि पोषणाची कमतरता

तपासणी कशी होते?

• पाळीचा पॅटर्न, वजन, ताण, झोप आणि औषधांबद्दल प्रश्न
• तुमच्या परवानगीनेच तपासणी
• थायरॉईड, प्रोलॅक्टिन, शुगर, हिमोग्लोबिन आणि गरजेनुसार हार्मोन टेस्ट
• गर्भाशय आणि ओव्हरीज पाहण्यासाठी सोनोग्राफी

काही महिने पाळीच्या तारखा फोनमध्ये नोंदवून ठेवल्या तर डॉक्टरांना खूप मदत होते.

डॉक्टरांना कधी भेटावं?

• गरोदर नसताना तीन महिने पाळी न येणं
• पाळी सतत 21 दिवसांपेक्षा लवकर किंवा 35 दिवसांपेक्षा उशिरा येणं
• दोन पाळ्यांच्या मध्ये किंवा संबंधानंतर रक्तस्त्राव
• सात दिवसांपेक्षा जास्त पाळी
• गाठींसह जास्त रक्तस्त्राव, चक्कर किंवा धाप लागणं
• रोजची कामं थांबवणारी तीव्र पाळीतील वेदना
• मेनोपॉजनंतर कोणताही रक्तस्त्राव
• गर्भधारणेचा प्रयत्न करताना अनियमित पाळी

चक्कर येण्याइतका जास्त रक्तस्त्राव किंवा तीव्र पोटदुखी असेल, विशेषतः गरोदर असण्याची शक्यता असेल, तर जवळच्या हॉस्पिटलमध्ये जा किंवा 108 वर कॉल करा.

मॉडर्न आणि आयुर्वेद एकत्र

व्हीनस विमेन्स वेलनेस क्लिनिकमध्ये डॉ. माधवी तायडे पाळीच्या त्रासांवर “The Modern and Ayurveda Way” ने उपचार करतात. त्यांची पद्धत सोपी आहे: आधी कारण शोधायचं, मग शरीराला पुन्हा नियमित लय मिळावी म्हणून आधार द्यायचा.

मॉडर्न बाजू

• हार्मोनल तपासणी, थायरॉईड, शुगर आणि सोनोग्राफी
• थायरॉईड किंवा प्रोलॅक्टिनसारख्या कारणावर उपचार
• गरजेनुसार पाळी नियमित करण्यासाठी किंवा जास्त रक्तस्त्राव थांबवण्यासाठी औषधं

आयुर्वेदिक बाजू

• पारंपरिक तपासणीचा भाग म्हणून नाडी परीक्षण
• वैद्यकीय देखरेखीखाली पाळी नियमित होण्यासाठी पारंपरिकपणे वापरली जाणारी औषधी
• हार्मोन्सचा समतोल राखायला आणि ताण कमी व्हायला मदत करणारा योग
• आहार आणि दिनचर्येचं मार्गदर्शन

डॉक्टरांनी दिलेली औषधं स्वतःहून बंद करू नका. अधिक माहितीसाठी आमचं मासिक पाळीचे त्रास सेवा पान पाहा.

पाळी नियमित ठेवण्यासाठी छोट्या सवयी

• ठराविक वेळेला झोपा आणि सात-आठ तासांची झोप घ्या
• जेवण वेळेवर आणि संतुलित घ्या; जेवण टाळू नका किंवा क्रॅश डाएट करू नका
• रोज चालणं, योग किंवा आवडता व्यायाम करा
• श्वसनाचे व्यायाम किंवा छोट्या ब्रेकने ताणतणाव कमी करा
• कॅलेंडर किंवा ॲपमध्ये पाळीच्या तारखा नोंदवा

या सवयींचा परिणाम लगेच दिसत नाही, पण काही महिने सातत्य ठेवलं तर शरीराला आधार मिळतो. मात्र सवयी बदलूनही पाळी अनियमित राहत असेल तर तपासणी पुढे ढकलू नका.

वाकडमध्ये अपॉइंटमेंट बुक करा

अनियमित पाळी हा सामान्य त्रास आहे, पण दुर्लक्ष न करता त्यामागचं कारण समजून घेणं महत्त्वाचं आहे. वाकड, हिंजवडी, पिंपळे निलख किंवा पिंपरी-चिंचवड परिसरात राहत असाल तर व्हीनस विमेन्स वेलनेस क्लिनिकमध्ये डॉ. माधवी तायडे यांच्याकडे अपॉइंटमेंट बुक करा.